Η μελέτη REACT, με περισσότερους από 16.000 ενήλικες, εντόπισε αθηροσκληρωτικές πλάκες σε περίπου 1 στους 13 συμμετέχοντες ηλικίας 18-29 ετών, παρ’ ότι κανείς δεν είχε γνωστή αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο.
Συνολικά, το 57,1% του πληθυσμού της μελέτης παρουσίαζε ενδείξεις αθηροσκλήρωσης σε τουλάχιστον μία κύρια αρτηρία. Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) το 2026 και δημοσιεύθηκαν στο New England Journal of Medicine.
Μια νόσος που εξελίσσεται χωρίς συμπτώματα
Η αθηροσκλήρωση προκαλείται από τη συσσώρευση πλακών στις αρτηρίες και αποτελεί βασική αιτία καρδιακών προσβολών, εγκεφαλικών επεισοδίων και αιφνίδιου καρδιακού θανάτου.
Μπορεί, όμως, να εξελίσσεται για πολλά χρόνια χωρίς εμφανή συμπτώματα. Οι καρδιαγγειακές παθήσεις προκαλούν σχεδόν 20 εκατομμύρια θανάτους ετησίως παγκοσμίως, με την αθηροσκλήρωση να βρίσκεται πίσω από τους περισσότερους.
Το REACT διερευνά εάν η πρόληψη θα μπορούσε να μετατοπιστεί από την πρόβλεψη του μελλοντικού κινδύνου στην άμεση ανίχνευση της νόσου πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Το πρόγραμμα αποτελεί διεθνή συνεργασία ερευνητικών κέντρων στη Δανία και την Ισπανία, μεταξύ των οποίων το Rigshospitalet και το Centro Nacional de Investigaciones Cardiovasculares Carlos III (CNIC).
Τι έδειξαν οι εξετάσεις 16.808 ενηλίκων
Στην πρώτη φάση, REACT-DETECT, συμμετείχαν 16.808 άτομα ηλικίας 18-70 ετών από Δανία και Ισπανία, χωρίς προηγούμενη διάγνωση αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου. Οι επιστήμονες αναζήτησαν πλάκες στις στεφανιαίες αρτηρίες της καρδιάς, τις καρωτίδες του αυχένα και τις μηριαίες αρτηρίες των ποδιών.
Παράλληλα, συγκέντρωσαν στοιχεία για παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, βιοδείκτες αίματος και εικόνες του αμφιβληστροειδούς.
Η παρουσία της νόσου αυξανόταν έντονα με την ηλικία: Από περίπου 1 στους 13 στις ηλικίες 18-29, έφτανε σε περίπου 9 στους 10 μεταξύ 60 και 70 ετών. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες με πλάκα στις στεφανιαίες αρτηρίες είχαν επίσης ενδείξεις αθηροσκλήρωσης στις καρωτίδες ή στις μηριαίες αρτηρίες.
Το εύρημα έχει πιθανή πρακτική σημασία. Η εξέταση των στεφανιαίων αρτηριών απαιτεί συνήθως αξονική τομογραφία, ενώ καρωτίδες και μηριαίες αρτηρίες μπορούν να ελεγχθούν ευκολότερα, με μη επεμβατικό υπερηχογράφημα.
Διαφορετική εξέλιξη σε άνδρες και γυναίκες
Τα αποτελέσματα έδειξαν επίσης διαφορές φύλου: Η αθηροσκλήρωση φάνηκε να εμφανίζεται νωρίτερα στους άνδρες – η πορεία της νόσου προηγούνταν κατά περίπου 5-10 χρόνια σε σχέση με τις γυναίκες. Στις γυναίκες, η μεγαλύτερη αύξηση της συχνότητας παρατηρήθηκε μεταξύ 40 και 60 ετών, περίοδος που συμπίπτει, σε μεγάλο βαθμό, με την εμμηνοπαυσιακή μετάβαση.
Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι το φύλο και η ηλικία πρέπει να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη στις στρατηγικές καρδιαγγειακής πρόληψης.
Τι μπορεί να «χάνουν» τα σημερινά διαγνωστικά εργαλεία
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά στα συστήματα εκτίμησης κινδύνου, όπως το SCORE2, τα οποία χρησιμοποιούν παράγοντες όπως ηλικία, χοληστερόλη και αρτηριακή πίεση, για να προβλέψουν την πιθανότητα μελλοντικού καρδιαγγειακού επεισοδίου. Σύμφωνα με τη REACT, τα συμβατικά εργαλεία εντόπισαν μόνο μικρό ποσοστό των ανθρώπων που είχαν ήδη «σιωπηλή» αθηροσκλήρωση.
Οι ερευνητές εξετάζουν, επομένως, εάν η απεικόνιση θα μπορούσε να συμπληρώσει την παραδοσιακή εκτίμηση κινδύνου, απαντώντας όχι μόνο στο «πόσο πιθανό είναι να νοσήσει κάποιος;», αλλά και στο «έχει ήδη αρχίσει η νόσος;».
Πρέπει να ελέγχονται όλοι οι νέοι;
Τα ευρήματα δεν υποδηλώνουν ότι κάθε νέος ενήλικας πρέπει να υποβληθεί σε απεικονιστικό έλεγχο για αθηροσκλήρωση. Δεν είναι ακόμη σαφές εάν ένας τέτοιος μαζικός έλεγχος και η επακόλουθη θεραπεία θα μπορούσαν να μειώσουν πραγματικά τις καρδιακές προσβολές, τα εγκεφαλικά επεισόδια και τους θανάτους.
Αυτό ακριβώς θα διερευνήσει η δεύτερη φάση, REACT-PROTECT, η οποία προβλέπεται να διεξαχθεί το διάστημα 2027-2032. Σε μεγάλη τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, οι ερευνητές θα εξετάσουν εάν η πρόληψη ακριβείας με βάση την απεικόνιση μπορεί να επιβραδύνει ή να ανακόψει την εξέλιξη της αθηροσκλήρωσης και, μακροπρόθεσμα, να μειώσει τα καρδιαγγειακά επεισόδια.
Προς το παρόν, το βασικό μήνυμα είναι σαφές: Η αθηροσκλήρωση μπορεί να αρχίζει πολύ πριν εμφανιστεί το πρώτο σύμπτωμα. Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα είναι εάν ο έγκαιρος εντοπισμός της μπορεί πράγματι να αλλάξει την πορεία της νόσου.