*Γράφει ο κ. Γιάννης Παπανικολάου, Πρωταθλήτης Ποδηλασίας, MSc Sports Science, UCI safety manager
Για τους περισσότερους ανθρώπους, το ποδήλατο είναι κάτι περισσότερο από ένα μέσο μετακίνησης. Είναι μια δεξιότητα που συνδέεται με την παιδική ηλικία, την ανεξαρτησία και εκείνη τη χαρακτηριστική στιγμή που, για πρώτη φορά, αφήνουμε πίσω μας τη στήριξη και ισορροπούμε μόνοι μας σε δύο τροχούς.
Κι όμως, δεν μαθαίνουν όλοι να κάνουν ποδήλατο. Σε μια διεθνή μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε δέκα χώρες, περίπου το 9,7% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δεν γνώριζε να κάνει ποδήλατο. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μια εποχή κατά την οποία η ποδηλασία αποκτά όλο και μεγαλύτερη θέση στην καθημερινή μετακίνηση και στον σχεδιασμό των πόλεων.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν κάνουν ποδήλατο ως ενήλικες. Είναι και γιατί δεν έμαθαν ποτέ.
Η ηλικία στην οποία ένα παιδί καταφέρνει να ποδηλατεί ανεξάρτητα φαίνεται μάλιστα να έχει μειωθεί στις νεότερες γενιές. Σύμφωνα με τη μελέτη των Cordovil και συνεργατών, τα άτομα που γεννήθηκαν μεταξύ 2000 και 2019 έμαθαν κατά μέσο όρο να κάνουν ποδήλατο χωρίς βοήθεια στην ηλικία των 5,22 ετών. Για εκείνα που γεννήθηκαν μεταξύ 1980 και 1999 ο αντίστοιχος μέσος όρος ήταν 5,68 έτη, ενώ για τη γενιά του 1960–1979 έφτανε τα 6,21 έτη.
Η ίδια έρευνα, η οποία περιλάμβανε 9.589 συμμετέχοντες από δέκα χώρες, έδειξε ότι η ηλικία εκμάθησης δεν ήταν ίδια ούτε μεταξύ των χωρών ούτε μεταξύ των γενεών. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η εκμάθηση της ποδηλασίας δεν αφορά μόνο τις ατομικές ικανότητες ενός παιδιού. Επηρεάζεται και από το ευρύτερο κοινωνικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μεγαλώνει.
Ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνει ένα παιδί μπορεί επίσης να παίξει ρόλο. Η παραδοσιακή μέθοδος με βοηθητικές ρόδες μπορεί να προσφέρει αρχικά μια αίσθηση ασφάλειας, όμως η ισορροπία είναι μία από τις βασικές δεξιότητες που πρέπει να αποκτήσει το παιδί για να ποδηλατεί ανεξάρτητα. Η σταδιακή εξοικείωση με το ποδήλατο και η εξάσκηση της ισορροπίας μπορούν να κάνουν τη διαδικασία πιο φυσική και λιγότερο αγχωτική.
Υπάρχουν, ωστόσο, και πιο πρακτικοί λόγοι. Δεν είχαν όλα τα παιδιά ένα ποδήλατο, έναν ενήλικα διαθέσιμο να τα βοηθήσει ή έναν ασφαλή χώρο για να εξασκηθούν. Η οικογένεια, το κοινωνικό περιβάλλον και οι συνθήκες της γειτονιάς μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το αν ένα παιδί θα αποκτήσει την ευκαιρία να μάθει. Σε περιοχές με έντονη κυκλοφορία, έλλειψη ασφαλών χώρων ή αυξημένη ανησυχία για την ασφάλεια, η ποδηλασία μπορεί να μη γίνει ποτέ μέρος της καθημερινότητας ενός παιδιού.
Και αυτό δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Ένας ενήλικας που δεν έμαθε ποτέ να κάνει ποδήλατο μπορεί να αντιμετωπίζει όχι μόνο την έλλειψη μιας κινητικής δεξιότητας, αλλά και τον φόβο της πτώσης, την αμηχανία, την έλλειψη αυτοπεποίθησης ή την πεποίθηση ότι «είναι πλέον αργά». Όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν ως εμπόδια στην προσπάθεια να μάθει.
Υπάρχει όμως και ένα ιδιαίτερα αισιόδοξο στοιχείο: το ότι κάποιος δεν έμαθε ποδήλατο ως παιδί δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να μάθει ως ενήλικας. Η εκμάθηση μιας τέτοιας δεξιότητας μπορεί να γίνει και αργότερα, μέσα από σταδιακή εξάσκηση, κατάλληλη καθοδήγηση και ένα περιβάλλον όπου το άτομο αισθάνεται ασφαλές.
Σε μια πόλη που θέλει περισσότερους ανθρώπους πάνω σε ποδήλατα, λοιπόν, δεν αρκεί να δημιουργήσουμε ποδηλατόδρομους. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε και ευκαιρίες για να μάθει ο καθένας να ποδηλατεί με ασφάλεια και χωρίς φόβο.
Γιατί η ποδηλασία δεν είναι μόνο θέμα μετακίνησης. Είναι μια δεξιότητα που, αν δεν αποκτηθεί στην παιδική ηλικία, μπορεί να γίνει ένα μικρό αλλά σημαντικό εμπόδιο στην ελευθερία της κίνησης για ολόκληρη τη ζωή.
Και ίσως, τελικά, το ερώτημα δεν θα έπρεπε να είναι «γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν έμαθαν ποτέ να κάνουν ποδήλατο;», αλλά «τι θα μπορούσαμε να κάνουμε ώστε να έχουν όλοι την ευκαιρία να μάθουν;»