Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία νέας έρευνας, σύμφωνα με τα οποία η μακροχρόνια έκθεση στον καπνό από δασικές πυρκαγιές συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.
Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης, με τον κίνδυνο να εμφανίζεται αυξημένος έως και 249%, ενώ ακολουθούν ο καρκίνος του παχέος εντέρου με 131%, ο καρκίνος του μαστού με 109%, ο καρκίνος του πνεύμονα με 92% και οι καρκίνοι του αίματος με 63%.
Τα νέα δεδομένα, που παρουσιάστηκαν στο Ετήσιο Συνέδριο του American Association for Cancer Research 2026, αναδεικνύουν μία λιγότερο ορατή αλλά ιδιαίτερα ανησυχητική διάσταση των πυρκαγιών: πέρα από την άμεση επιβάρυνση του αναπνευστικού και του καρδιαγγειακού συστήματος, ο καπνός ενδέχεται να έχει και μακροχρόνιες συνέπειες στην υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.
Τα ευρήματα αναλύουν η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος στη Θεραπευτική Κλινική της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, Βιολόγος, και ο Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ.
Για πολλά χρόνια, ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές αντιμετωπιζόταν κυρίως ως μια άμεση απειλή: δύσπνοια, βήχας, ερεθισμός στα μάτια, επιδείνωση του άσθματος και αυξημένος κίνδυνος για ηλικιωμένους και ευπαθείς ομάδες. Ωστόσο, η νέα ανάλυση μετατοπίζει το ενδιαφέρον και σε έναν αθέατο κίνδυνο: την πιθανή σύνδεση της χρόνιας έκθεσης με την καρκινογένεση.
Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα από τη μεγάλη αμερικανική PLCO Cancer Screening Trial και συμπεριέλαβε 91.460 συμμετέχοντες που ήταν αξιολογήσιμοι ως προς την έκθεσή τους σε καπνό από πυρκαγιές. Οι ερευνητές συνέδεσαν στοιχεία ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις περιοχές κατοικίας των συμμετεχόντων με δορυφορικά δεδομένα για την παρουσία καπνού από πυρκαγιές από το 2006 και μετά.
Για την εκτίμηση της έκθεσης, εξετάστηκαν τρεις βασικοί δείκτες: τα μικροσωματίδια PM2.5 που προέρχονται από καπνό πυρκαγιών, ο μαύρος άνθρακας και ο αριθμός των ημερών κατά τις οποίες η περιοχή κατοικίας κάθε συμμετέχοντα βρισκόταν κάτω από νέφη καπνού.
Το κρίσιμο εύρημα είναι ότι η συσχέτιση δεν φάνηκε να αφορά μόνο πολύ υψηλά επίπεδα έκθεσης. Σύμφωνα με τα δεδομένα, κάθε επιπλέον αύξηση κατά 1 μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο στο μέσο επίπεδο έκθεσης σε PM2.5 από καπνό πυρκαγιών σε διάστημα 36 μηνών συνδέθηκε με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για συγκεκριμένες μορφές καρκίνου.
Ο καπνός των πυρκαγιών δεν είναι απλώς ένα παροδικό περιβαλλοντικό επεισόδιο. Περιέχει ένα σύνθετο μείγμα τοξικών ουσιών, ανάμεσά τους και γνωστές καρκινογόνες ενώσεις, όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Αν και η πρώτη επαφή γίνεται μέσω των πνευμόνων, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι επιδράσεις μπορεί να μην περιορίζονται εκεί, καθώς τοξικοί παράγοντες μπορούν να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος και να επηρεάσουν τον οργανισμό συστηματικά.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη, καθώς τα δορυφορικά δεδομένα για τον καπνό ήταν διαθέσιμα μόνο από το 2006 και μετά, ενώ η ανάλυση βασίστηκε στον τόπο κατοικίας των συμμετεχόντων και δεν μπορούσε να υπολογίσει με ακρίβεια πόσο χρόνο περνούσε κάθε άτομο σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους.
Παρά τους περιορισμούς, το μήνυμα είναι σαφές: καθώς οι πυρκαγιές γίνονται συχνότερες και εντονότερες, ο καπνός τους αναδεικνύεται όχι μόνο σε περιβαλλοντική και κλιματική απειλή, αλλά και σε σημαντική πρόκληση δημόσιας υγείας.