Το πανεπιστήμιο, το σχολείο ή εξωσχολικές δραστηριότητες μελέτης δεν αποτελούν απλώς χώρους γνωσιακής μάθησης, αλλά κρίσιμα περιβάλλοντα όπου οι νέοι διαμορφώνουν συνήθειες, κοινωνικές συμπεριφορές και αντιλήψεις που τους συνοδεύουν σε ολόκληρη τη ζωή τους. Στο πλαίσιο αυτό, η καθιέρωση εκπαιδευτικών χώρων απαλλαγμένων από τον καπνό και τα νέα καπνικά προϊόντα συνιστά κομβικό μέτρο προστασίας της Δημόσιας Υγείας και μια έμπρακτη δήλωση ότι η εκπαίδευση οφείλει να συμβαδίζει με την πρόληψη και την υιοθέτηση υγιών προτύπων ζωής.
Ενώ το παραδοσιακό κάπνισμα παραμένει μία από τις κύριες αιτίες πρόωρης νοσηρότητας και θνησιμότητας, η εμφάνιση νέων καπνικών προϊόντων έχει δημιουργήσει μια πρόσθετη, σοβαρή πρόκληση, ιδιαίτερα στην εφηβική ηλικία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), περίπου 37 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13–15 ετών κάνουν χρήση προϊόντων καπνού παγκοσμίως, εκ των οποίων τα 15 εκατομμύρια χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα. Επιπλέον, στην Ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου στην ίδια ηλικιακή ομάδα υπολογίζεται σε ποσοστό 14,3%.
Η πλήρης απαγόρευση και εφαρμογή της νομοθεσίας στους εκπαιδευτικούς χώρους δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένας τυπικός κανονισμός, αλλά ως ένα ολοκληρωμένο μέτρο πρόληψης. Ένας σχολικός ή εξωσχολικός χώρος ή πανεπιστήμιο ο οποίος προάγει την υγεία, διαμορφώνει ένα περιβάλλον όπου η κατανάλωση προϊόντων νικοτίνης παύει να προβάλλεται ως κανονικότητα ή αναπόσπαστο κομμάτι της μαθητικής και φοιτητικής ζωής. Παράλληλα, προστατεύεται το σύνολο της κοινότητας από την παθητική έκθεση, περιορίζοντας την κοινωνική ανοχή σε επιβλαβείς συμπεριφορές. Δεδομένου ότι η εφηβεία και η νεαρή ενήλικη ζωή αποτελούν κρίσιμες φάσεις για την εγκατάσταση χρόνιων εξαρτήσεων, η εφαρμογή υγειονομικών στοχευμένων δράσεων και εκστρατειών, αποτρέπει σημαντικά την υιοθέτησή τους στην μετέπειτα ζωή.
Η δημιουργία ενός πραγματικά ασφαλούς περιβάλλοντος δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην τοποθέτηση απαγορευτικών πινακίδων, αλλά απαιτεί μια συνεκτική στρατηγική με διεπιστημονική συνεργασία:
- Θέσπιση σαφών και κατανοητών κανόνων οι οποίοι απαγορεύουν καθολικά τη χρήση καπνικών προϊόντων σε όλους τους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
- Ενσωμάτωση θεμάτων πρόληψης στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα σπουδών, ώστε οι εκπαιδευόμενοι να ενημερώνονται με τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα για την επιβλαβή δράση της νικοτίνης, τους μηχανισμούς εξάρτησης και τους κινδύνους των νέων προϊόντων.
- Παροχή βοήθειας από ειδικούς επαγγελματίες υγείας στην διακοπή, με έμφαση στην ενθάρρυνση της διακοπής μέσα από συμβουλευτικές/συμπεριφορικές υπηρεσίες και εφόσον απαιτείται με φαρμακευτική αγωγή, αποφεύγοντας τον τιμωρητικό χαρακτήρα ή τον κοινωνικό στιγματισμό.