Το γνωστό ρητό λέει ότι «τα ετερώνυμα έλκονται». Είναι, όμως, αλήθεια; Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι, στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι τείνουν να επιλέγουν συντρόφους που τους μοιάζουν. Η ομοιότητα φαίνεται να ευνοεί την αρχική έλξη και την ικανοποίηση από τη σχέση – τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη.
Μια μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Human Behaviour εξέτασε δεδομένα για δεκάδες χαρακτηριστικά και κατέληξε ότι οι σύντροφοι παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες μεταξύ τους. Από τις πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις έως το μορφωτικό επίπεδο, τις συνήθειες και αρκετά στοιχεία προσωπικότητας, οι άνθρωποι φαίνεται ότι επιλέγουν συχνότερα κάποιον που τους μοιάζει.
Με άλλα λόγια, η γνωστή υπόθεση της «έλξης μέσω της ομοιότητας» φαίνεται να επιβεβαιώνεται σε μεγάλο βαθμό. Η κοινή κοσμοθεωρία και οι αξίες μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρή βάση για μια σχέση.
Γιατί μας ελκύουν όσοι μας μοιάζουν
Η ομοιότητα δημιουργεί συχνά ένα αίσθημα οικειότητας και ασφάλειας. Ένας άνθρωπος που μοιράζεται παρόμοιες αξίες, ενδιαφέροντα και κοινή στάση απέναντι στη ζωή είναι ευκολότερο να κατανοήσει τις επιλογές και τις αντιδράσεις μας.
Αυτό μπορεί να μειώσει τις συγκρούσεις στα πρώτα στάδια μιας σχέσης και να διευκολύνει τη λήψη κοινών αποφάσεων. Όταν δύο άνθρωποι έχουν παρόμοιες αντιλήψεις για τα χρήματα, την οικογένεια, τη διασκέδαση ή τον τρόπο ζωής, έχουν ήδη λύσει -χωρίς καν να έχουν προσπαθήσει-αρκετά από τα ζητήματα που αργότερα μπορούν να γίνουν πηγή έντασης.
Ακόμη και η αναζήτηση έντονων εμπειριών φαίνεται να ακολουθεί αυτή τη λογική. Άνθρωποι που αγαπούν την περιπέτεια και την αδρεναλίνη συχνά έλκονται από συντρόφους με την ίδια διάθεση, επειδή μπορούν να μοιραστούν εμπειρίες που, για κάποιον άλλο, ίσως φαίνονταν υπερβολικές.
Όταν περνούν τα χρόνια, τα πράγματα αλλάζουν
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ομοιότητα δεν φαίνεται να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλη τη διάρκεια ενός γάμου. Μελέτη των Shiota και Levenson, που δημοσιεύθηκε στο Psychology and Aging, εξέτασε κατά πόσο η ηλικία και η διάρκεια της σχέσης επηρεάζουν τη σύνδεση μεταξύ ομοιότητας, προσωπικότητας και συζυγικής ικανοποίησης.
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στα 5 βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, τα λεγόμενα «Big Five»:
- Δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες,
- ευσυνειδησία,
- εξωστρέφεια,
- προσήνεια και
- νευρωτισμό.
Το εύρημα ήταν αναπάντεχο. Στα πρώτα χρόνια της σχέσης, τα ζευγάρια με παρόμοιες προσωπικότητες ανέφεραν μεγαλύτερη ικανοποίηση. Έπειτα, όμως, από αρκετά χρόνια κοινής πορείας και σε ζευγάρια μεγαλύτερης συνήθως ηλικίας, η έντονη ομοιότητα φάνηκε να συνδέεται με χαμηλότερη ικανοποίηση.
Πώς οι διαφορές μπορεί να γίνουν πλεονέκτημα
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι οι ανάγκες μιας σχέσης αλλάζουν με τον χρόνο. Στα πρώτα χρόνια, η ομοιότητα βοηθά δύο ανθρώπους να δημιουργήσουν κοινές συνήθειες, να πάρουν αποφάσεις και να αισθανθούν ότι «βλέπουν τον κόσμο με τον ίδιο τρόπο». Αργότερα, όμως, η ζωή φέρνει προκλήσεις που απαιτούν διαφορετικές δεξιότητες και τρόπους αντίδρασης. Ένα ζευγάρι μπορεί, για παράδειγμα, να αγαπά εξίσου τα ταξίδια, αλλά ο ένας να είναι πολύ καλύτερος στην οργάνωση. Ο ένας μπορεί να παραμένει ψύχραιμος στις οικογενειακές κρίσεις, ενώ ο άλλος να επικοινωνεί πιο εύκολα με τα παιδιά ή τα εγγόνια.
Οι διαφορετικές αυτές ικανότητες, που ίσως δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία στην αρχή της σχέσης, μπορούν σταδιακά να μετατρέψουν το ζευγάρι σε μια πιο αποτελεσματική «ομάδα».
Η αξία της συμπληρωματικότητας
Αυτό δε σημαίνει ότι οι διαφορές εγγυώνται έναν ευτυχισμένο γάμο, ούτε ότι οι ομοιότητες παύουν να έχουν αξία. Το «κλειδί» φαίνεται να βρίσκεται στη συμπληρωματικότητα: Δύο άνθρωποι μπορούν να μοιράζονται κοινές αξίες και βασικούς στόχους, αλλά παράλληλα να διαθέτουν διαφορετικές δεξιότητες, οπτικές και τρόπους επίλυσης προβλημάτων.
Από την ένταση στην περιέργεια
Οι διαφορές γίνονται συνήθως δυσκολότερες όταν εμφανίζεται άγχος. Μπροστά στο άγνωστο, οι άνθρωποι συχνά γίνονται πιο ευερέθιστοι και μια διαφορετική αντίδραση του συντρόφου μπορεί εύκολα να ερμηνευθεί ως «λάθος». Αντί όμως η διαφορετικότητα να γίνεται αιτία σύγκρουσης, μπορεί να αντιμετωπιστεί με περιέργεια: Γιατί ο άλλος βλέπει το ίδιο πρόβλημα διαφορετικά; Τι μπορεί να αντιλαμβάνεται;
Ίσως, τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν τα ευτυχισμένα ζευγάρια πρέπει να μοιάζουν ή να διαφέρουν. Οι κοινές αξίες μπορούν να τα φέρουν κοντά, ενώ οι διαφορές τους μπορεί να είναι αυτές που τα βοηθούν να προσαρμοστούν και να προχωρήσουν μαζί όσο η ζωή αλλάζει.