Άγχος, ανακούφιση ή και απογοήτευση. Αυτά είναι μερικά από τα συναισθήματα που συνήθως κρύβονται πίσω από έναν αυθόρμητο αναστεναγμό. Τι κρύβεται όμως πίσω από αυτή την αντίδραση του οργανισμού; Σύμφωνα με την ψυχολόγο της Cleveland Clinic, Δρ. Anna Hayburn, PsyD, πρόκειται για μια φυσική αντίδραση του οργανισμού.
Πιο συγκεκριμένα, ως αναστεναγμός ορίζεται μια μακρά, βαθιά αναπνοή που μοιάζει με μια κανονική εισπνοή και εκπνοή, χωρίς όμως να είναι ακριβώς η ίδια. Συνήθως, περιλαμβάνει την εισπνοή μιας δεύτερης εισπνοής πριν αφήσετε την εκπνοή – δηλαδή τον αναστεναγμό- να βγει. Συχνά, ακολουθεί μια παύση στην αναπνοή – γνωστή μερικές φορές ως άπνοια.
Αν και μπορεί να αναστενάξετε λόγω μιας συναισθηματικής αντίδρασης όπως το άγχος, μπορεί και να γίνει χωρίς να το καταλάβετε. Στην πραγματικότητα, κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι παράγουν περίπου 12 «αυθόρμητους αναστεναγμούς» μέσα σε μια ώρα.
Δεν πρόκειται, όμως, απλώς για μια αντίδραση. Όπως αποδεικνύεται, ένας αναστεναγμός παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στο αναπνευστικό σύστημα. Σύμφωνα με την ειδικό, κατά τη διαδικασία της αναπνοής, οι κυψελίδες – οι μικροσκοπικοί σάκοι αέρα των πνευμόνων- εργάζονται σκληρά ανταλλάσσοντας οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα. Μερικές φορές, αυτοί οι θύλακες καταρρέουν και ένας αναστεναγμός μπορεί να βοηθήσει στην επαναφορά τους. «Καθώς ο αναστεναγμός είναι ουσιαστικά μια μακρά εισπνοή, μπορεί στην πραγματικότητα να δώσει στους πνεύμονές σας μια απαραίτητη ώθηση αέρα περιστασιακά και να βελτιώσει τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα σας» εξηγεί. Με άλλα λόγια, ένας αναστεναγμός μπορεί να βοηθήσει να κάνετε την αναπνοή σας πιο ισορροπημένη, καθώς και να εκτονώσετε τα συναισθήματά σας.
Γιατί αναστενάζουμε;
Όπως είναι προφανές, ένας αναστεναγμός συνδέεται συχνά με τα συναισθήματά μας. Εάν έχετε πιάσει τον εαυτό σας να αναστενάζει όταν είστε αγχωμένοι, για παράδειγμα, ενδεχομένως να παρατηρήσετε μετέπειτα ότι έχει μειωθεί έστω και λίγο το άγχος. Ορισμένοι ειδικοί υποθέτουν ότι οι άνθρωποι που βρίσκονται σε στρεσογόνες καταστάσεις μπορεί να αναστενάζουν προκειμένου να κερδίσουν προσωρινή ανακούφιση από την ένταση.
Μια μελέτη του 2022 το επιβεβαιώνει, συμπεραίνοντας ότι ο αναστεναγμός συνδέεται με συναισθηματικές αντιδράσεις όπως η διέγερση, το άγχος και ο πόνος. «Οι αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις – όπως ο φόβος, το άγχος και η θλίψη – συνδέονται στην πραγματικότητα με τους συχνότερους αναστεναγμούς», σημειώνει η Δρ. Hayburn. Το επιβεβαιώνουν και μελέτες από το 2010 και το 2015.
Κάποιες καταστάσεις υγείας οδηγούν σε περισσότερους αναστεναγμούς, όπως το άγχος, η διαταραχή μετατραυματικού στρες, οι συχνές κρίσεις πανικού και τα αναπνευστικά προβλήματα.
Πότε θα μπορούσε να είναι επικίνδυνος;
Παρότι ο αναστεναγμός προσφέρει ανακούφιση, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα, όταν είναι υπερβολικός. «Όταν ο συχνός αναστεναγμός συνεχίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα – είτε λόγω παρατεταμένου στρες είτε λόγω αγχώδους διαταραχής – μπορεί στην πραγματικότητα να επιδεινώσει το άγχος, το στρες και τον πανικό», εξηγεί η Δρ. Hayburn. «Αυτό συμβαίνει επειδή μπορεί να προάγει τον υπεραερισμό και την αυξημένη αντίδραση στο στρες» συμπληρώνει.
Με άλλα λόγια, αν αναστενάζετε πολύ και δεν το αναπληρώνετε με βαθιές και μετρημένες αναπνοές, μπορεί να είναι σημάδι είτε άγχους που σχετίζεται με την ψυχική κατάσταση είτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, υποκείμενου αναπνευστικού προβλήματος. Εάν εμφανίσετε συμπτώματα, όπως, δύσπνοια, ζάλη, υπερβολικό αίσθημα στρες ή άγχους και επίμονα συναισθήματα κατάθλιψης, χαμηλής ενέργειας ή απελπισίας, μαζί με συχνό αναστεναγμό, θα πρέπει να συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό.
Πώς θα βελτιώσουμε την αναπνοή μας;
Εάν παρατηρείτε ότι οι αναστεναγμοί είναι αρκετά συχνοί μέσα στη μέρα, αυτό θα μπορούσε να αποτελεί σημάδι ότι δεν αναπνέετε σωστά ή είστε πολύ αγχωμένοι. Μια λύση σε αυτό είναι ελέγξετε την αναπνοή -και τους αναστεναγμούς- με ασκήσεις αναπνοής. «Πρόκειται για μια χρήσιμη παρέμβαση τόσο για το σώμα όσο και για το μυαλό και μπορεί να γίνει σε διάφορα είδη πλαισίων, όπως με λογοθεραπευτή ή με ψυχολόγο», συμβουλεύει η Δρ. Hayburn.
Το κλειδί είναι επίσης να αναγνωρίζετε πότε ο αναστεναγμός προκαλείται από άγχος ή όχι, καθώς δεν είναι όλοι οι αναστεναγμοί ίδιοι. «Οι αναστεναγμοί μπορεί να είναι και θετικοί. Να θυμάστε ότι μπορούμε να αναστενάζουμε για να εκφράσουμε ανακούφιση. Ο αναστεναγμός μπορεί να δηλώσει στους γύρω σας ότι αισθάνεστε ασφαλείς και ικανοποιημένοι» λέει η Δρ. Hayburn.
Μπορούμε ωστόσο να βελτιώσουμε την αναπνοή και στο σπίτι. Η τετράγωνη αναπνοή, η άσκηση αναπνοής 4-7-8 (εισπνέουμε για 4 δευτερόλεπτα, κρατάμε την αναπνοή μας για 7 δευτερόλεπτα και εκπνέουμε για 8 δευτερόλεπτα) και η εναλλασσόμενη ρινική αναπνοή από το κάθε ρουθούνι είναι μερικές απλές τεχνικές αναπνοής που παράλληλα με την αναπνοή βελτιώνουν και το άγχος.